Bayanihan: Higit Pa sa Pagbubuhat ng Bahay

 Kapag sinabing bayanihan, kadalasang pumapasok sa isip ng mga Pilipino ang larawan ng magkakapit-bisig na mga lalaki na sama-samang nagbubuhat ng isang kubo. Ngunit ang bayanihan ay hindi lamang isang eksena sa lumang aklat o poster—ito ay isang halagang panlipunan na may malalim na ugat sa kasaysayan at pagkakakilanlan ng Pilipino.

Ano ang Bayanihan?

Ang bayanihan ay nagmula sa salitang “bayan”, na tumutukoy sa komunidad. Ipinapakita nito ang kusang pagtutulungan ng mga tao upang makamit ang isang layuning makabubuti sa nakararami, nang walang inaasahang kapalit.

Noong sinaunang panahon, isinasagawa ang bayanihan sa:

• Paglilipat ng bahay

• Pagtatanim at pag-aani

• Pagtatayo ng mga estruktura ng komunidad

• Pagtulong sa mga pamilyang may pangangailangan

Bayanihan sa Panahon ng mga Ninuno

Bago dumating ang mga Espanyol, ang mga Pilipino ay namumuhay sa maliliit na pamayanan na tinatawag na barangay. Dahil limitado ang yaman at kagamitan, mahalaga ang kolektibong paggawa upang mabuhay at umunlad ang komunidad.

Ang bayanihan noon ay hindi itinuturing na “kabutihan” kundi isang responsibilidad ng bawat kasapi ng bayan.

Paano Nabago ang Bayanihan sa Panahon ng Kolonyalismo

Sa pagdating ng mga Espanyol, unti-unting nagbago ang estruktura ng pamayanan. Gayunpaman, nanatili ang diwa ng bayanihan, lalo na sa:

• Mga gawaing pangsimbahan

• Pista at pagdiriwang

• Sama-samang pagtugon sa sakuna

Ang bayanihan ay napaloob sa konsepto ng pakikipagkapwa-tao, isang mahalagang pagpapahalagang Pilipino.

Bayanihan sa Makabagong Panahon

Sa kasalukuyan, bihira na ang literal na pagbubuhat ng bahay. Subalit ang diwa ng bayanihan ay makikita pa rin sa:

• Relief operations tuwing may kalamidad

• Community pantries

• Boluntaryong pagtuturo at pagtulong

• Online fundraising at donation drives

Ipinapakita nito na ang bayanihan ay nagbabago ng anyo ngunit hindi nawawala ang diwa.

Bayanihan: Halaga o Simbolo na Lamang?

May mga nagsasabi na ang bayanihan ay nagiging simbolo na lamang at hindi na aktwal na isinasabuhay. Subalit ang mga pangyayaring tulad ng pagtutulungan tuwing may bagyo o krisis ay patunay na buhay pa rin ang bayanihan, bagama’t umaangkop ito sa modernong lipunan.

Bakit Mahalaga Pa Rin ang Bayanihan Ngayon?

Ang bayanihan ay mahalaga sapagkat:

• Pinatitibay nito ang ugnayan ng komunidad

• Itinuturo nito ang malasakit at pananagutan

• Pinapaalala nito na ang pag-unlad ay hindi lamang pansarili

Sa isang lipunang humaharap sa maraming hamon, ang bayanihan ay nananatiling sandigan ng pagka-Pilipino.

Ang bayanihan ay hindi lamang tradisyon ng nakaraan kundi isang buhay na pagpapahalaga. Habang nagbabago ang mundo, ang hamon sa atin ay kung paano natin patuloy na isasabuhay ang diwa ng pagtutulungan sa makabagong paraan.

Ikaw, paano mo isinasabuhay ang bayanihan sa iyong komunidad?

Kahulugan at Halimbawa ng Kultura

Ang Kahulugan ng Kultura

   

Ang kahulugan ng kultura ay isang usaping pinagtatalunan ng mga dalubhasa mula sa iba`t ibang sektor ng pag-aaral. Ngunit sa antropolohiya, ang kultura ay tumutukoy sa paraan ng pamumuhay at gawi ng isang pangkat ng mga tao sa isang lugar, bayan, lalawigan o bansa. Ang kultura ay binubuo ng mga gawing panlipunan, pagkain, wika, relihiyon, musika, sining atbp na natatangi sa isang pangkat ng mga tao. Ito ang dahilan kung bakit sinasabing ang kuktura ay nagsisilbing pagkakakilanlan.

Mga Halimbawa ng Kultura

Wika

Ang kaalaman ng isang pangkat ng tao ay maituturing na kultura. Halimbawa na lamang ay ang wika. Ang wika ay umiiral at nagiging wika kapag ito ay ginagamit at nauunawaan ng isang pangkat ng tao. Kung ang wika ay ginagamit sa malawakang antas at ginagamit nang may istandard na sistema, ito ay ganap na wika. Samantala ang wikang ginagamit ng isang maliit na pangkat ng tao sa isang lugar at walang kilalang standard ng paggamit ito ay maituturing na dayalekto o bernakular.

Mga Gawing Panlipunan

Pagmamano

Ang pagmamano ay isang halimbawa ng gawing panlipunan ng mga Pilipino na isang natatanging pagkakakilanlan ng ating pagka-pinoy. Ang pagmamano ay ang paghalik sa kamay ng mga nakatatanda. Ito ay ginagawa bilang pag-galang at pagpapapakita ng respeto sa mga magulang at nakatatanda.

Po at Opo

Ang po at opo ay mga salitang magagalang na ginagamit ng mga Pilipino, partikular ng mga Tagalog, sa pakikipag-usap sa mga nakatatanda at otoridad bilang tanda ng pag-galang at respeto.

Pagkakamay

Gawi na ng maraming Pilipino ang pagkakamay sa tuwing kumakain. Makikita ang gawing ito lalo na sa mga probinsiya at kanayunan. Ito ay hindi dahil sa kakulangan as kubyertos gaya ng kutsara at tinidor kundi dahil sa likas na nakasanayan ito ng mga Pilipino sa bukid.

Palabati

Likas sa mga Pinoy ang pagiging palabati. Madalas maririnig sa mga Pilipino ang batian at masayang kumustahan at usapan sa tuwing magkikita-kita. Ito ang dahilan kung bakit napupuna ng ibang lahi ang mga Pilipino at sinasabing maiingay.

Pagkain bilang Kultura

Ang pagkain ng isang pangkat ay maituturing din bilang isang pakakakilanlang kultural. Ang pagkakaiba ng hilig at nakasanayang pagkain ay may kinalaman sa heograpiya ng lugar at sa kabuhayan kung saan naninirahan ang isang pangkat. Kung ang mga tao ay nakatira sa malapit sa dagat, karaniwang pangingisda ang kinabubuhay ng mga tao sa lugar. Dahil dito, ang mga inihahanda nilang pagkain at espesyalidad ibat-ibang luto ng mga isda at lamang dagat.Ito rin ang dahilan kung bakit iniuugnay ang pagkain sa isang lugar. Halimbawa nito ay nag pagiging uso ng ginataan at lambanog sa Batanggas at Quezon dahil naroroon ang malalawak na mga niyogan. Dahil sa pagkakaiba-iba sa heograpiya at industriyang pang kabuhayan lumitaw ang iba`t ibang Lutuing Pilipino.

Musika bilang pagkakakilanlang Kultural

Hindi maikakakaila ang ang musika aay isang pagkakakilanlang kultural. Kung susubuking pakinggan ang mga tradisyunal na tugtugin, makikilala natin ang pagkakaiba-iba sa himig, ritmo at tekstura ng musika. May iba`t ibang instrumentong pang-musika na ginagamit ang mga pangkat ng tao na nagdadala ng pagkaka-iba. Sa Pilipinas na lamang, makikita na ang pagkakaiba sa tunog ng musika mula sa kanluranng Pilipinas at mula sa timog.

Sining Bilang Kultura

Ang sining ay isang halimbawa ng kultura. Sa Pilipinas makikita ito sa mga sining na naging industriya na sa isang bayan. Halimbawa na lamang ang husay at galing sa paguukit ng mga tao sa Paete Laguna. Ang lalawigan naman ng Rizal ay kilala sa mga magagandang kagamitan kagaya ng bag at bayong na hinabi mula sa pandan at buri

Relihiyon at Kultura

Ang relihiyon ay may malaking impluwensiya sa kultura.  Sa Pilipinas ang relihiyong kristiyano, partikular na ang Katoliko, ay may kinalaman sa tradiyon ng pista o taunang pagpapasalamat sa itinakdang santong patron para sa isang bayan o baryo. Nagdidiwang din tayo ng mga tradisyunal na pag-ganap gaya ng Santacruzan tuwing buwan ng mayo . Tuwing Semana Santa o mahal na araw mayroong isinasagawang mga mga dula-dulaan gaya ng Pasyon at Tibag.

Lawrence Avillano, LPT

Ano Ang Suob o Pagsusuob?

Ang Tawas o Suob

Ang Pagsusuob

Ang suob o pagsusuob ay tradisyunal na paraan ng panggagamot sa Pilipinas. Ito isang ritwal na isinasagawa ng isang albularyo o mananambal.

Bahagi ng kulturang Pilipino ang paniniwala sa mga elemento gaya ng lamang lupa, dwende, engkanto, tikbalang at mga nuno. Kaalinsabay ng paniniwalang ito ay ang paniniwala naman sa mga karamdamang tinatawag na bati, namatanda, usog at iba pang mga karamdaman na hindi maipaliwanag ng siyensiya.

Saan Gamot Ang Suob?

Ang mga karamdamang ito ay pinaniniwalaang dulot ng galit ng mga elementong hindi nakikita katulad ng nuno at mga dwende. Sa mga probinsiya, ang  kasabihang "Huwag turo nang turo baka manuno" ay malinaw na implikasyon ng paniniwala ng mga Pilipino sa sakit na maaring idulot ng mga elementong hindi nakikita ng mata.

Ang isang tao kapag nanuno ay madalas magpakita ng mga karamdamang biglaang nagaganap sa kanyang katawan katulad ng pamamaga ng isang bahagi ng katawan, pagkakaroon ng pasa, matinding sakit ng ulo, hindi pagkakatulog, pagpapantal, o lagnat. 

Sa pagkakaroon ng mga karamdamang dulot ng mga elemento ginagamit ang panggagamot na tinatawag na suob o kilala rin bilang tawas. Ang pagsusuob ay isang paraan upang alamin ang dahilan ng karamdaman ng isang may sakit. Kung ang sakit ay dulot ng galit, parusa o pagkatuwa ng mga elemento at lamang lupa ay makikita ito sa tawas na ginamit sa tawas na ginamit sa pagsusuob.

Paano Ginagawa Ang Suob o Pagsusuob?

Ang pagsusuob ay isinasagawa ng isang maalam na albularyo (shaman) gamit ang tawas, insenso, kamangyan at beditadong palaspas. Ang apat na sangkap na iyan ay inilalagay sa ibabaw ng nagbabagang uling. Itinatapat ang may sakit sa usok ng mga sangkap at pinauusukan ang buong katawan. Itinatapat sa  baga ang ilalim ng mga paa at palad at pinapausukan ang muka. Ito ay kasabay ng pagbigkas ng orasyon sa Latin na tanging ang albularyo lamang ang nakakaalam.Matapos ang pagpapausok, kinukuha ng albularyo ang tawas at duon tinitingnan ang dahilan ng pagkakasakit. Ang tawas ay dinudurog sa platito, pinipigaan ng kalamansi, ginagamit pang marka hugis krus sa noo, kamay paa, at mga bahagi ng katawan na sumasakit at ang iba ay ipinakakain sa may sakit.

Bakit tinatangkilik ang pagsusuob?

Maraming dahilan kung bakit tinatangkilik ang tawas o suob bilang tradisyunal na paraang ng panggagamot. Unang-una na diyan ang  kultura ng paniniwala sa mga elemento, tulad ng lamang lupa, nuno at dwende bilang dahilan ng pagkakasakit. Ang sakit ay pinaniniwalaang dulot ng galit ng mga elemento dahil sa pagsira ng isang tao sa kanilang tahanan, pananakit, o di kaya naman ay abala. Kung minsan, sinasabi rin na ang isang tao ay nakatuwaan ng mga elemento na siyang dahilan ng karamdaman.

Isa pa ang murang halaga ng pagpapagamot sa mga albularyo at mananambal. Karaniwan sa mga mananambal o albularyo ay hindi humihingi ng kabayaran sa panggamot. Sapat na sa kanila kung ano man ang makayanang i-abot sa kanila. Naniniwala ang mga albularyo na nag kanilang kakayahan ay biyaya ng Diyos at isang misyon.

Lawrence Avillano, LPT

Mga Sakit Na Dulot ng Paninigarilyo

Kaha ng sigarilyo na may graphic image

Ang sigarilyo ay isang pampalipas oras o libangan na naging bisyo naman para sa ilan. Ang pagpigil sa paninigarilyo isang pandaigdigang isyu na sinusubukang tugunan ng mga pamahalaan at organisasyon. Sa Pilipinas maging sa ibang bansa, ang paninigarilyo  ay tila ba nagingng  isang rite of passage mula sa pagiging musmos patungo sa pagiging adulto.

Ilan ang naninigarilyo sa mundo?

Ayon sa mga datos, hindi hihigit sa 1 bilyong katao ang  naninigarilyo sa daigdig. Tatlumpu at limang bahagdan (35%) ng mga kalalakihan sa daigdig ay naninigarilyo samantalang anim na bahagdan (6%) lamang ng populasyon ng kababaihan ang gumagamit nito.

Ilan ang nanigarilyo sa Pilipinas?

Samantala sa nakalap na datos ng Philippine Statistics Authority mula sa Global Adult Tobacco Survey 2015, 15.9 milyong katao, edad 15 taong gulang pataas ang nainigarilyo sa Pilipinas. 13.1 milyon sa mga ito ay naninigarillyo araw-araw. Ayon pa sa datos ng GATS 2015, labing isang (11) sigarilyo ang katamtamang bilang na nakokonsumo ng isang tao araw-araw.

Bakit nagsisigarilyo ang isang tao?

Maraming dahilan kung bakit naninigarilyo ang isang tao. Lingid man sa kaalaman ng isang tao o hindi, marami ring  sakit ang maaring makuha sa pag-gamit nito. Ano ang mga kemikal na taglay ng sigarilyo? Ano ang mga sakit na dulot ng sigarilyo?

Ano ang mga kemikal na makukuha mula sa sigarilyo?

Ang ang sigarilyo at ang usok nito ay nagtataglay ng mahigit 200 kemikal kasama na ang nitrogen, carbon dioxide, carbon monoxide, at carcinogens. Ang carcinogen at cocarcinogen sa usok tulad ng polycyclic anomatic hydrocarbon ay nagdadala ng cancer.

Ano ang mga Sakit na nakukuha sa sigarilyo

Pagtanggi sa sigarilyo upang makaiwas sa mga sakit

                           

Cancer

Ang sigarilyo ay nagdudulot ng sakit tulad ng cancer sa baga, (lung cancer), cancer sa lalamunan (oesophageal cancer), cancer sa lapay (pancreatic cancer), cancer sa bato (kidney cancer) at iba pa.

Sa paliwanag ng agham, tumitigas ang cilia kapag ang usok ay pumasok sa bronchial tubes. Ang cilia ay mga buhok sa baga na sumasala sa mga duming pumapasok sa hingaan at itinataboy ito papunta sa lalamunan at ilong. Ang pagtigas ng cilia ay siyang dahilan kung bakit naiipon sa baga ang mga kemikal na nagdudulot ng cancer katulad ng carcinogen at cocarcinogen na lubos na nakapipinsala sa baga kung mananatili duon.

Pagka-stroke

Ang carbon monoxide ay mapaminsala. Ang kemikal na ito kapag kumapit sa dugo ay umaagaw sa lugar ng oxygen sa dugo dahilan upang bumaba ang bilang nito. Ang oxygen ay kailangan ng utak at puso. Ang kakulangan ng oxygen ang siyang dahilan ng stroke.

Mga sakit na may kaugnayan sa puso at ugat

Ang nikotina at carbon monoxide na taglay ng sigarilyo ay mga dumi. Pinapagod ng mga ito ang puso at baga dahil bumibilis ang tibok ng puso at baga upang matagkal ang mga ito. Kasunod nito ang paglapot ng dugo na siya namang dahilan ng pagbabara ng mga ugat o aortic annneurism at peripheral vascular diseases.

Pulmonary Emphysema

Ang mga duming taglay ng usok ng sigarilyo na kumakapit sa baga ay nagdudulot ng pulmonary emphysema o ang paninigas ng kalamnan ng baga. Kapag nanigas ang kalamnan ng baga, hindi ito makakapagbomba (pump) ng sapat na oxygen na siyang dahilan ng hirap sa paghinga.

Iba pang mga karamdamang dulot ng sigarilyo

1. Paglala ng peptic ulcer
2. Pagkasira ng ngipin
3. Pagkakaroon ng singaw sa gilagid
4. Pangangati ng ngala-ngala
5. Pagkamaga ng lalamunan
6. Pagkalaglag ng bata o malnutrisyon ng sanggol

Ano ang mga halamang gamot sa kabag?

Mga sangkap sa pahahanda ng salabat

Bahagi ng kultura ng mga Pilipino ang paniniwala sa bisa ng mga halaman bilang gamot sa mga karamdaman. Kaya naman, kung hindi rin lang malala, karaniwan na sa ating mga Pinoy ang humanap ng mga halamang magsisilbing pang-unang lunas sa karamdaman. Isa sa mga karaniwang karamdaman ng mga tao sa Pilipinas ay ang kabag? Ano ba ang kabag? Ano ang mga halamang nakakagamot sa kabag?

Ano ang Kabag?

Ang kabag o gas pain ay pananakit ng tiyan dahil sa pagkapuno ng hangin na hindi mailabas. Ang kabag ay karaniwang dulot ng mga pagkain  ng maaalat, matatamis at mamantika. Kung minsan ang kabag ay dulot ng hindi agarang pagkatunaw ng pagkain. Ang Luya, Yerba buena, Tubang-aso, Lubigan, dahon ng atis at dahon ng guyabano ang mabibisang gamot sa kabag.

Mga halamang gamot sa kabag.

Luya

Luya

Ang luya ay may taglay na mga sangkap na maaring makapagpa-relax sa humihilab at nananakit na tiyan. Ang pag-inom ng salabat o ginger tea ay isang mabisang paraan upang magamot ang kabag.

Paano gumawa ng salabat o ginger tea.

1. Humiwa ng dalwang pulgadang haba ng luya

2. Pitpitin ito

3. Ilagay sa kaserolang may 2 tasa ng tubig.

4. Pakuluin ang tubig na may nakababad na luya.

5. Isalin sa tasa.

6. Lagyan ng kaunting asukal at kalamansi

7. Inumin sa init na kaya na ng dila.

Yerba Buena

Yerba Buena

Ang Yerba Buena ay isang halamang may mabangong dahon na maihahalintulad sa mint. Ang pag-inom ng tsaa ng Yerba Buena ay nakatutulong upang maging maayos  ang pakiramdam sa ating mga kalamnan sa tiyan. Ang Yerbabuena ay mabisang gamot sa kabag at sa hindi natunawan.

Paano maghanda ng Yerba Buena Tea?

1. Kumuha ng isang dakot na dahon ng yerbabuena.

2. Magpakulo ng dalwang tasang tubig

3. Kapag kumulo na ang tubig patayin ang apoy at ihulog sa mainit na tubig ang yerba buena

4. Takpan ang kaserola sa loob ng tatlong minuto

5. Isalin ang tubig sa tasa

6. Maaring lagyan ng honey o lemon kung nanaisin

7. Inumin habang mainit pa

Lubigan

Lubigan

Ang lubigan ay isang halaman na lumalaman na nakagagamot sa kabag at pananakit ng tiyan. Mabango ang amoy ng dahon at ugat nito. Ang lubigan ay may taglay na nga sangkap na nakatutulong upang makadighay o makautot ang isang taong may kabag.

Paghahanda ng Lubigan.

1. humukay ng laman ng  ugat ng lubigan na may habang dalwang pulgada.

2. Hiwain ito sa anim hanggang walong parte

3. Pakuluan ito sa kaserolang may apat na tasang tubig

4. Pakuluin hanggang sa maamoy mo na ang singaw

5. Isalin sa tasa at lagyan ng kaunting asukal upang mabawasab ang pakla

6. Inumin hanggat mainit pa

Dahon ng Atis at Guyabano

Ang dahon ng atis at guyabano ay mahusay na gamot sa mga sanggol at batang kinakabagan. Ito ay dahil ang amoy at lasa nito ay hindi kasing tapang ng sa Luya, Yerbabuena at Lubigan. May taglay itong mga sangkap na nagpaparelax sa kalamnan ng tiyan at nagpapalabas ng panunaw mula sa atay kaya mabisa rin itong gamot sa kabag.

Paano maghandan ng tsaa na dahon ng guyabano at atis

1. Pumili ng mga mura pang dahon mga tig-lima hanggang tig-pito bawat uri

2. Hugasan itong mabuti bago ilagay sa kaserola na may apat na tasa ng tubig

3. Kapag kumulo na salain ang tubig sa pagsasalin sa tasa

4. Lagyan ng kaunting pampatamis

5. Inumin habang mainit pa.

Tubang Aso o Tubang Bakod

Tubang-aso: Image Source: MagSakaUnlad

Ang dahon ng tubang aso, Jatropha Curcas Linn, ay mabisang lunas sa kabag. Napatunayan sa mga pagaaral na ang dagta mula sa dahon at katawan nito ay may taglay na acetylcholine, glycosides, saponins, alkaline at tannins na kapuwa nakatutulong upang marelax ang mga kalamnan.

Paano ihanda ang pantapal na dahon ng Tubang - Aso o Tubang Bakod?

1. Kumuha ng mature na dahon para masmalapad

2. Hugasan ang dahon at patuyuin

3. Maari itong pitpitin o di kaya naman ay idarang sa apoy hanggang malanta

4. Itapal sa tiyan

Ano ang dahilan ng paninigarilyo ng mga Pilipino?

Ang paninigarilyo ay karaniwan nang libangan ng mga kalalakihang Pilipino. Naninigarilyo sila matapos kumain, habang nasa banyo at nagbabawas, habang nagpapalipas ng oras o kaya naman ay kasabay ng pag-inom ng alak.

Makakikita ka ng naninigarilyo sa halos lahat ng sulok ng Pilipinas. May naninigarilyo sa mga lansangan, sa mga eskenita, sa opisina, sa bahay, sa mga baryo, sa kabundukan, sa gitna ng dagat at marami pang iba. Walang pinipiling oras ang taong lango na sa paninigarilyo.

Bakit naninigarilyo ang isang tao?

1. Pride

    Iniuugnay ng mga pagaaral paninigarilyo sa pride o sa pagkalalaki. Naninigarilyo ang isang tao dahil ayaw niyang sabihin na siya ay mahina at maliitin ng iba. Gusto niyang makasabay sa iba at ipagmalaki ng mga kaibigan. Gusto niyang matawag din na "astig" kagaya ng mga action star sa mga pelikula. Kaya naman ginagawa  rin niya ang ginagawa ng mga kaibigan at ang ginagawa ng mga astig na action star.

2. Pakikisama

Kila ang mga Pilipino sa mabuting pakikisama. Isa rin ito sa mga itinuturong dahilan ng paninigarilyo ng mga Pilipino. Dahil sa pakikisama, nakukuhang tanggapin ng isang tao ang iniaalok na sigarilyo sa kanya. Ang pagtanggap ng sigarilyo, lalo na mula sa bagong kakilala, ay maaring maging simula ng mabuting samahan. Karaniwan na sa mga taong mahilig makihalubilo ang paninigarilyo

3. Tensiyon

Ayon sa ilang mga pagaaral, ang tensiyon ay maari ring mag-udyok sa isang tao upang manigarilyo. Hindi na bago sa atin ang kalagayan ng bansa lalo na sa mga masisikip na lunsod na animo ay laging nagmamadali ang mga tao. Ang kalagayang ito ay nakababalisa at maaring mag-udyok sa isang Pilipino upang manigarilyo.

4. Rebelyon

Ang rebelyon ang karaniwang dahilan ng paninigarilyo ng mga kabataan. Ang damdamin ng pagrerebelde ay nangangailangan ng pagpapakita ng pagiging matatag o matigas upang mas maipakita at mas kapanipaniwala. Ang paninigarilyo ay isang pamamaris ng anak sa magulang na naninigarilyo upang ipakita ang pagrerebelde.

5. Exposure 

Marami sa mga kabataang naninigarilyo ang na-expose o nalantad sa paninigaril sa murang edad. Kung ang kanilang mga magulang ay nainigarilyo, madalas nila itong nakikita o di kaya naman ay sila pa ang nauutusan upang bumili ng sigarilyo sa tindahan o sari-sari store na usong-uso sa Pilipinas. Sa ganitong sitwasyon madali na sa kanila ang tanggapin ang paninigarilyo bilang isang libangan.

Mga Salitang Hiram sa Kastila o Espanyol.

Ang Pilipinas ay napasailalim sa kamay ng mga Kastila sa loob ng higit sa 300 taon. Hindi kaginsa-ginsa na makikita, madarama, maamoy at maririnig natin ang impluwensiya ng mga kastila sa ating mga Pilipino at sa ating Kultura.

Hanggang sa ngayon, sa ating araw-araw na pamumuhay marami pa rin tayong mga ginagamit na salitang hiniram lang mula sa wikang Kastila o Espanyol (Spanish Loan Words)

Naririto ang ilan sa mga salitang  hiram lang natin sa mga kastila.

Marami sa mga salitang hiram sa kastila ang may kinalaman sa pagkain

Mga Salitang Hiram sa Kastila o Espanyol - Filipino Spanish Loan Words

1.  Abono  - Abono - Fertilizer
2. Alkansiya - Alcancia - Piggy Bank
3. Bangko - Banco - Bank
4. Baso - Vaso - Cup
5. Banyo - Ba(enye)o - Bathroom
6. Bareta - Barreta - Bar
7. Bentilador - Ventilador - Fan
8. Bintana - Ventana - Window Pane
9. Kadena - Cadena - Chain
10. Kalye - Calle - Street
11. Kanto - Canto - Corner
12. Kutsilyo - Cuchillo - Knife
13. Kuwarto - Cuarto - Room
14. Kuwarta - Cuarta - Money
15. Kristal - Cristal - Crystal
16. Kwenta  - Cuenta - Bill
17. Kandado - Candado - Padlock 
18. Kutsara - Cuchara - Spoon
19. Libro - Libro - Book
20. Luho - Lujo - Luxury
21. Miryenda - Merienda - Snack
22. Parol - Farol - Lantern
23. Pasilyo - Pasillo - aisle
24. Piko - Pico - Pick
25. Palasiyo - Palacio - Palace
26. Sarhento - Sargento - Sergeant
27. Seradura - Ceradura - Lock
28. Sinturon - Cinturon - Belt
29. Tinidor - Tenedor - Fork
30. Tuwalya - Toalla - Towell

Ang simple `di ba? Hindi mo aakalain na ang ilan sa mga salitang nabanggit ay hiniram pa pala natin mula sa ibang wika. Isa lamang iyan sa patunay ng hindi maitatangging ugnayan nating mga Pilipino sa mga Kastila.

Impluwensiya ng mga Tsino sa Kulturang Pililipino

Ilan sa bahagi ng ating kultura ay hiram o halaw lamang sa kultura ng mga dayuhan. Likas sa mga Pilipino ang mabuting pagtanggap kung kaya naman ang kultura ng ibang lahi ay mabilis din nating nayayakap. Isa sa mga dayuhang madalas nating nakakahalubilo ay ang mga Tsino o Intsik.

Hindi kaila sa atin na ang mga Tsino ay may malaking impluwensiya sa ating kultura. Sa ating pakikihalubilo sa kanila, nakuha natin ang ilan sa kanilang mga gawi, pagkain, kagamitan,at maging ilan sa kanilang mga paniniwala. Hanggang sa ngayon, ang kulturang Pilipino ay patuloy pa .

ring naiimpluwensiyahan ng lahing naging malapit na sa atin.

Mga Popular na Pagkaing Mula sa mga Tsino.

Mga pagkaing impluwensiya ng mga Tsino sa Pilipino

Ang mga pagkaing tsino ay malasa at sagana sa sangkap. Kaiga-igaya rin sapagkat mura, madaling ihanda at talaga namang nakabubusog. Ilan lang mga ito ang sumusunod;

1.  Mami at Lugaw - Popular na pagkain sa mga lansangan dahil mura at talaga namang makatitighaw ng gutom. Ang malasang sabaw ng mami ay kinahiligan ng maraming pinoy at karaniwang inilalako sa palengke at mga lansangan samantalang ang lugaw naman na re-invent at nagkaron ng ibat-ibang timpla at luto ay madalas na inihahanda ng pamilyang Pilipino sa tahanan

   

   SIOPAO

2.  Siopao - Ang siopao ay halaw sa cantonese steamed bun ng mga tsino. Ang sinaunang siopao ay bun na gawa sa bigas ngunit gumagamit na rin sa ngayon ng ibang sangkap. Pinapalamanan ito ng karne, gulay at mga pampalasa at saka pinasisingawan. May dalwang uri ng siopao na popular sa bansa. Ito ang siopao asado at bola-bola.

   

   Fried Siomai

3. Siomai - Isa pa sa pagkaing Tsino na nagustuhan na ng maraming Pilipino. Ang siomai ay dumpling na may masang mula sa bigas o sa primera klaseng harina at pinalaman ng karne ng baboy (pork),  manok, hipon, o baka. Ang dumpling ay pinasisingawan o di kaya naman ay ipiniprito.

   

   PANSIT

Ang iba pang pagkain na nagmula sa tsina ay ang lumpia, pansit, puto at kutsinta.

Mga Kagamitang Pilipino na Halaw sa mga Tsino.

Mga Kagamitang Porselana

May mga kasuotan at kagamitan sa tahanan ang mga Pilipino na natutunan natin gamitin mula sa mga tsino. Ito ay resulta ng patuloy na pakikihalubilo natin sa kanila. Hanggang sa ngayon, ginagamit pa rin natin ang mga ito.

Ang paggamit ng tsinelas ay nakuha natin sa mga Tsino. Nang dumating ang mga Kastila, marunong na ang ilang pangkat gumamit ng tsinelas. Di kalaunan, gumawa na rin ang mga Pilipino ng tsinelas na yari sa abaka.

Ang paggamit ng mga kagamitang porselana, gaya ng pinggan, baso at platito ay natutunan din natin sa mga Tsino. Ang mga kagamitang ito ay ang pangunahin nilang kalakal kaya hindi kaginsa-ginsa na natutunan natin itong gamitin. 

Ang kasuotang kagaya ng Kamisa ay impluwensiya rin sa atin ng mga intsik. Nauso sa mga Pinoy ang paggamit ng Kamisa na mahaba ang kamay na nagagamit pananggalang sa mainit na sikat ng araw kapag nagtatrabaho sa bukid o di kaya naman ay nangingisda.

Impluwensiya ng mga Intsik sa Gawing Pilipino.

Kung papansining mabuti, makikilala natin ang impluwensiya ng mga Tsino sa ating mga gawi. Ilan sa mga mga ito ang pagtawag nang Ate sa nakatatandang kapatid na babae, Kuya sa nakatatandang kapatid na lalaki at Bunso sa nakababatang kapatid. Ang mga terminolohiyang ito at halaw sa Lengwaheng Hokkien ng Tsina.

May maidadagdag ka pa ba sa talakaying ito. Anu-ano pa ba ang impluwensiya ng mga intsik sa kulturang Pilipino?

Pangalan ng mga Sinaunang Diyos at Diyosa ng mga Paganong Pilipino

Maikling Pagtalakay sa Panahon ng Paganismo

Bago pa dumating sa Pilipinas ang mga mananakop na Kastila at palaganapin ang Relihiyong Kristiyanismo, may pamamaraan na ng pagsamba ang mga Pilipino. Maraming sinasambang Diyos at Diyosa ang mga Pilipino nuong panahon ng Paganismo.

Ang  bawat kilos o gawi ng mga Pilipino, mga kaganapan sa paligid, likas man o gawa ng tao, ay ginagawa ng ating mga ninuno ang pagtawag sa sinaunang Diyos at Diyosa upang humingi ng patnubay, pananda, at tulong. Ito ay isang malaking bahagi ng sinaunang kulturang Pilipino bago pa dumating ang mga banyaga at ipakilala ang iba pang mga relihiyon.

Sa sulating ito, ibabahagi ang pangalan ng mga Diyos at Diyosa ng mga Pilipino nuong panahon ng Paganismo. Bagaman ang mga pangalan ay espisipiko para sa isang tribo o lugar sa bansa, ito ay pinagbuklod na lamang sa isang listahan. Kaya asahan na maaring magkaroon ng dalwang Diyos/Diyosa ng pagaani, digmaan o iba pa. 

Narito ang mga pangalan ng mga Diyos at Diyosa ng mga Paganong Pilipino

1. Agawe  - Diyos ng tubig
2. Agni – Diyos ng apoy
3. Anitun-Tabu – Diyos ng hangin at ulan
4. Aman Diyari – Diyos na patron ng mga tamad/katamaran
5. Aman Ikabli – Diyos o patron ng mga mangangaso
6. Aman Sinaya – Diyos o patron ng mga mangingisda
7. Apolaki – Diyos ng Araw
8. Bathala – PINAKA MAKAPANGYARIHANG DIYOS
9. Bagobo – Diyos ng digmaan
10. Bayowa – Diyos ng kasunduan, pagkakasundo o pagkakaisa
11. Habagat – Diyos ng hangin
12. Haik – Diyos ng karagatan
13. Haliya – Diyos ng buwan at tagapangalaga ng mga kababaihan
14. Hayo – Diyos ng dagat
15. Idiyanale – Diyos ng pagsasaka
16. Balangaw – Diyos ng balaghari
17. Dal`lang – Diyosa ng kagandahan
18. Damalog – Diyos tagapangalaga ng mga pananim o taniman
19. Dayeha  o Dayea – Diyosa ng mga lihinm o paglilihim
20. Diyan Masalanta – Diyosa ng pagibig
21. Dumangan – Diyos ng Ani
22. Halmista – Diyos ng mahika
23. Kaptan – Diyos ng kalawakan
24. Kidul – Diyos ng lindol
25. Kilubansa – Diyos ng paghilom
26. Kuntalapa – Diyos ng pagsisilang o panganganak
27. Lakapati – Diyos at Diyosa (dalawang kasarian) ng pagkamaanakin (fertility)
28. Lakan Bakod – Diyos na tagabantay
29. Lalahon – Diyos ng pagaani
30. Linga – Diyosa ng pagkamayabong o pagkamaanakin
31. Lisbusawen –Diyos ng mga kaluluwa
32. Magyawen –Diyos ng ibang daigdig, Diyosa ng karagatan sa mga Bisaya
33. Mandarang – Diyos ng digmaan
34. Mangatiya – Diyos  na maghahabi
35. Mangaragatan – Diyos ng hangin
36. Mankukutod –Diyos ng niyugan o magsasaka ng niyog
37. Mapulon – Diyos ng Panahon
38. Marandandangan – Diyos ng digmaan
39. Mayari – Diyosa ng buwan
40. Oghep – Diyos ng mga burol at kabundukan
41. Pandaki – Diyos na tagapagligtas ng mga kaluluwa
42. Pasipo – Diyos ng musika
43. Pati –Diyos ng Ulan
44. Sehana – Diyos ng pagibig
45. Sidapa – Diyos ng kamatayan
46. Sinukuan – Diyos  ng araw, ng digmaan at ng Bundok Arayat
47. Sirenha – Diyosa ng mga isda
48. Sitan –Diyos na tagabantay ng kalaliman ng daigdig
49. Sodop – Diyos ng ginto
50. Uwinan Sana – Diyos ng gubat o kakahuyan

Ilan lamang sila sa mga Diyos at Diyosa na sinasamba ng mga sinaunang Pilipino nuong panahon ng paganismo. Ang mga pangalan o ang pagbigkas ay nagkakaiba-iba batay sa Tribo o Lugar.

Hindi maitatangi na malaki ang naging bahagi ng mga sinaunang Diyos at Diyosa sa kuturang Pilipino mula nuon hanggang sa ngayo. Bagaman isa nang bansang Kristiyano ang Pilipinas, kinikilala pa rin ng ilan ang sinaunang Diyos at Diyosa sa ilang mga lugar at nagiging bahagi parin ng papuri at kapistahan. Madalas ding mabanggit maging sa mga makabagong panitikan ang kanilang mga pangalan.

Hindi nasisigurado ng may akda ang buong kawastuhan ng sulating ito. Kung mayroong mga pagkakamali, tinatanggap ang inyong pagtatama at pagpuna. Mangyari lamang na magiwan ng komento upang maiwasto ito o `di kaya ay gamitin ang Contact form sa sidebar ng blog upang makipag-ugnayan.

ANG PANINIWALA NG MGA PILIPINO TUNGKOL SA MGA ENGKANTO

Naniniwala ba ang mga Pilipino sa mga Engkanto? 

Mga Engkanto at Engkantada

   Simula pa nuong unang-una lubos na talagang naniniwala ang mga Pilipino na may mga engkanto at lamang lupa. Bagaman hindi nakikita , sinasabing nasa paligid lamang  sila at namumuhay na katulad nating mga normal na nilalang.

Ano nga ba ang mga anyo at uri ng mga engkanto?

Engkantong shape-shifter

    Ayon sa mga matatanda at sa mga may karanasan na. May ibat-ibang kaanyuan ang mga engkanto. Mayroong kalahating tao at kalahating hayop. Mayroon din namang mga hayop na may kakayahang magsalita o makipag usap sa mga tao. May nagsasabing ang mga engkanto daw ay anyong tao din na may bihis maharlika at aristokrata, katulad ng mga sinaunang tao.

Ayon  naman sa iba sila ay mga taong may mataas na antas nga pamumuhay. Maiuugnay dito ang mga kwento tungkol sa maalamat, kagilagilalas at misteryosong isla ng Biringan sa Samar. Sinasabing ang Biringan Island daw isang isla na natatago sa mata ng karamihan. Nagku-kuwento ang ilang tagaroon na naranasan na daw nila ang makarating sa nasabing Isla Biringan sa Samar at ang iba naman ay pinagpakitaan ng misteryosong Biringan Island

Saan matatagpuan ang mga Engkanto?

      Matatagpuuan ang mga engkanto sa halos lahat ng lugar. Sa kabundukan, sa kagubatan, sa dagat, sa mga ilog at sapa at maging sa mga matataong lugar man. Sinasabing ang daan daw patungo sa daigdig ng mga engkanto ay nasasa malalaki at matatandang puno, sa mga batuhan at sa malalim na ilog at sa ilang piling lugar.

Ano ng epekto ng paniniwala sa engkanto at lamang lupa sa buhay at kultura ng mga Pilipino?

     Ang paniniwala sa mga engkanto ay maiuugnay sa pagiging magalang ng mga Pilipino at sa pagiging mapagmahal sa kalikasan. Magalang na tinatanggap ang mga bisita, kahit na ang mga estranghero, lalung- lalo na sa mga liblib na lugar sa mga lalawigan sapagkat maari daw na ang taong ito ay isang engkanto na nag-anyong tao. Maaring magtamo ng mabigat na kaparusahan ang sinumang magtataboy at hindi magbibigay ng tulong sa  isang pulubing humihingi ng kaunting tulong o nakiki-inom lang ng tubig. Ang malawakang tagtuyong naganap sa isang lalawigan sa Mindanao ay sinasabing  naging resulta ng pagdadamot ng mga mamamayan sa mga pulubing nakiki-inom.

 Lubos naman ang pag-aalaga ng mga Pilipino sa mga matatandang puno sapagkat sinasabing  duon nanahan  ang mga engkanto. Madalas din silang magpasintabi sa tuwing dadaan sa mga malalaking bato, sa mga sapa at batis at sa tuwing maglulunoy sa  mga ilog. Sinasambit nila ang salitang “ tabi-tabi po nuno” sa tuwing magagawi sa mga lugar na pinaniniwalaang pinamamahayan ng mga engkanto.

Ang pagkakaroon ng albularyo “shaman” ay maiuugnay din sa paniniwala ng mga Pilipino sa engkanto. Sa tuwing may mga hindi pangkaraniwang sakit ang isang tao, katulad ng biglaang pagtubo ng mga bukol sa katawan at pamamaga, dinadala nila ito sa isang albularyo upang masuri at isagawa ang “pagsusuob o pagtawas” upang matukoy kung ang karamdaman ay kagagawan nga ng isang engkanto. Kung mapatunayang kagagawan nga ito ng engkanto, isasagawa ang isang ritwal ng pag-hingi ng tawad. Karaniwan nang nag-aalay ng isang buhay na manok at malagkit na bigas sa lugar kung saan sinasabing nanahan ang engkantong nasaktan.Kung totoo man o hindi ang pag-iral ng mga engkanto. Ang  paniniwalang ito ay may malaking ambag kulturang Noypi

Lawrence Avillano 2017

Philippine Folk Dances: Tinikling

Ang #Tinikling ang itinuturing na pambansang sayaw ng Pilipinas ay nagmula sa Kabisayaan sa Lalawigan ng #Leyte. Iniuugnay ito sa pagdiriwang na may kinalaman sa agrikultura.

Ang pangalang Tinikling ay hango sa pangalan ng Tikling ( isang ibon na may mahabang leeg, tuka at paa) sapagkat ginagaya nito ang galaw ng nasabing ibon na kadalasang makikitang palunda-lundag at patakbo-takbo sa mga damuhan

Isinasagawa ito sa saliw ng isang makalumang tugtugin.Gamit ang dalawang piraso ng mahabang kawayan, ginagaya ng mga mananayaw ang mayumi ngunit mabilis na kilos ng ibong Tikling sa tuwing binibitag ito ng mga magsasaka.

Ang Pandesal o Spanish Salt-bread

Naimbento ito noong panahon ng Kastila at naging popular bilang isang pagkaing sa agahan o almusal.

Sinasabing ang kakulangan sa mga sangkap noong panahong `yon ang dahilan kung bakit mga payak na sangkap lang ang ginamit sa pandesal. Ito ay ang harina, itlog, mantika ng gulay, asin at kaunting asukal.

Payak din ang pamamaraan ng pag-gawa nito.Pagkatapos maiwasto ang masa, irorolyo ito sa hugis baston (babastonin) bago gagayatin sa tama at pare-parehong sukat. Ang bawat piraso ay isasawsaw o di kaya naman ay pagugulungin sa mumot ng tinapay o bread crumbs. Hahantayin muna itong umalsa bago ipasok sa pugon.

Hanggang sa ngayon popular pa rin ang pandesal sapagkat isa ito sa pinaka affordable na pagkain para sa almusal

Malaki ang ginagampanan ng pandesal sa hapag kainan ng bawat pinoy. Tila hindi kumpleto ang almusal kung sa hapag ay walang pandesal. Masarap itong kainin kasabay ng mainit na kape o gatas. Bagaman malambot, hindi maipaliwanag kung bakit gustong-gusto natin itong isawsaw sa kape.

Ang Mga Puno ng Balete at Kababalaghang Pinoy

Balete or Banyan Tree

   Genus: Fycus

Family: Hemi   Epiphytes

Sa hindi mamalamang dahilan, palaging idinadawit sa mga kababalaghan ang mga puno ng balete. Naniniwala ang ilan na sa punong ito naninirahan ang mga lamang lupa, gaya ng dwende, kapre, tikbalang at iba pa. Pinananahanan din daw ito ng mga espiritung ligaw kaya naman naging simbulo na rin ito ng mga katatakutan sa telebisyon.

Ang isa sa pinakatatakutang lugar sa modernong Pilipinas, ang Balete drive, ay ipinangalan sa punong ito. Sinasabing sa isang matandang puno ng balete sa New Manila, Quezon City nagpapakita ang isang white lady na siyang nagiging dahilan ng mga aksidente sa lugar. Bukod duon  marami pang mga pangyayari ang iniuugnay sa punong balete sa nasabing lugar.

Ngunit alam niyo ba na ang pinatuyong sanga, dahon at ugat ng puno ng Balete, kung isasama sa langis ay ginagamit na  pampahilom ng mga sugat. Ang pinakuluang sanga nito ay mabisang gamot sa sakit sa bato.

Ang pinaka matandang puno ng Balete (1328 years old) sa Asya ay matatagpuan sa Kanlaon City, Negros Oriental samantang ang pinakamalaki naman (200 ft talll, 49 ft in diameter) ay matatagpuan sa Baranggay Quirino Ma. Aurora, Aurora Province.

Hindi natin mapabubulaanan kung hindi man mapatunayan ang mga kababalaghang iniuugnay sa mga puno ng balete. Ngunit isa lang ang malinaw, ang mga paniniwala ukol sa puno ng balete ay naging isang karagdagan sa makulay na kultura ng minamahal nating Pilipinas.